Yazar	: Gamze AKYAR
Türü	:
Baskı Yılı	: 2026
Sayı	: 10
Sayfa	: 52-80

Özet
Bu çalışma, kiplik kavramı çerçevesinde yükümlülük kipliğinin (deontic modality) Eski Uygur Türkçesindeki görünüm biçimlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Yükümlülük kipliği zorunluluk, gereklilik, izin ve emir alt kategorileri kapsamında ele alınmıştır. Çalışmanın kuramsal çerçevesi F. R. Palmer’ın yükümlülük kipliği sınıflandırmasına dayandırılmış; zorunluluk ve gereklilik ayrımında van der Auwera ve Plungian’ın yaklaşımı, zorunluluğun derecelendirilmesinde ise J. Bybee vd.’nin güçlü-zayıf ayrımı benimsenmiştir. Çok anlamlı işaretleyici yapıların analizi için pragmatik bir yaklaşım izlenmiş ve kiplik anlamları bağlam temelinde değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında Eski Uygur Türkçesine ait on bir eser incelenmiş; kiplik işaretleyicileri nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi tekniğiyle tespit edilmiştir. Veriler kategorisel betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, Eski Uygur Türkçesinde yükümlülük kipliği işaretleyicilerinin çok anlamlılık sergilemesi dikkate alınarak, çalışmada pragmatik bir yaklaşım benimsenmiş ve söz konusu kiplik anlamları bağlam içerisinde değerlendirilmiştir. Araştırma, Eski Türkçe döneminde kiplik alanının işlevsel açıdan geniş bir çeşitlilik sergilediğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler
Kip, kiplik, yükümlülük kipliği, Eski Uygur Türkçesi

Abstract
This study aims to examine the manifestations of deontic modality within the framework of modality in Old Uyghur Turkish. Deontic modality is analyzed in terms of its subcategories, namely obligation, necessity, permission, and imperative. The theoretical framework of the study is based on F. R. Palmer’s classification of deontic modality. The distinction between obligation and necessity follows the approach proposed by van der Auwera and Plungian, while the gradation of obligation is interpreted in line with the strong–weak distinction suggested by Bybee et al. For the analysis of modal markers, a pragmatic approach is adopted, and modal meanings are evaluated within their contextual usage. In this study, eleven works written in Old Uyghur Turkish were examined. Modal markers identified in these texts were examined through document analysis within the framework of qualitative research methods, and the data were analyzed using categorical descriptive analysis. The findings reveal that deontic modality in Old Uyghur Turkish is not expressed through a single linguistic device but rather through a multilayered and functionally diverse system.

Keywords
Modality, deontic modality, Old Uyghur Turkish