Yazar	: Lira MAIRAMBEK KYZY  , Taghi SALAHSHOUR HASANKOHAL
Türü	:
Baskı Yılı	: 2026
Sayı	: 10
Sayfa	: 1-24

Özet
Hive Hanlığı’na ait belgeler; hanlığın idari yapısı, hukuk sistemi, diplomatik ilişkileri ve sosyo-ekonomik düzeni hakkında önemli bilgiler sunan temel kaynaklar arasında yer almaktadır. Diplomatik yazışmaların yanı sıra toprak kayıtları, vakfiyeler, vergi kayıtları ve kadı sicilleri gibi farklı türlerden oluşan bu belgeler, devletin kurumsal işleyişini ve yönetim anlayışını yansıtması bakımından önem taşımaktadır. Özellikle kadı sicilleri; hukuki uygulamalar, günlük hayat, mülkiyet ilişkileri ve toplumsal yapı hakkında ayrıntılı veriler sunmaları nedeniyle ayrıcalıklı bir konuma sahiptir. Bu sicillerde kesin satış, ipotekli satış, davadan feragat, vakıf, miras, nikâh, vasiyet, vasi tayini, vekâlet, borç ilişkileri, köle satışı ve köle azadı gibi pek çok konuya dair belgeler yer almaktadır. Belgelerde kullanılan dil ve üslup ise belirli kalıplar ve yerleşik terminoloji aracılığıyla gelişmiş bir hukuk dili geleneğinin varlığına işaret etmektedir. Bu çalışmanın konusunu, 2001 yılında yayımlanan Katalog Hivinskih kaziyskih dokumentov ХIХ - naçala ХХ vv (ХIХ. yüzyıl ile ХХ. yüzyıl başlarına ait Hive Hanlığı kadı sicilleri kataloğu) adlı eserde yer alan kesin satış senetleri oluşturmaktadır. Katalogda “beyᶜ-i bât”, “beyᶜ-i bâtât” veya “beyᶜ-i katᶜî” adlarıyla zikredilen bu senetler, eserdeki en geniş belge grubunu meydana getirmektedir. Söz konusu belgeler; arazi, ev, dükkân, tezgâh ve zanaat atölyeleri gibi çeşitli mülklerin alım satım işlemlerini kayıt altına almaktadır. Çalışmada, katalogda yer alan üç adet kesin satış senedinin transkripsiyonu yapılmış ve bu belgeler içerik, üslup ve hukuk terimleri bakımından değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler
Hive Hanlığı, kadı sicilleri, kesin satış senetleri, üslup özellikleri, hukuk terimleri

Abstract
Documents belonging to the Khanate of Khivaare among the most important sources for understanding the khanate’s administrative structure, legal system, diplomatic relations, and socio-economic order. These documents include diplomatic correspondence, land registers, waqf deeds, tax records, and qadi records. They are important in reflecting the state’s institutional functioning and administrative approach. the Qadi records hold a privileged position due to the detailed data they provide on legal practices, daily life, property relations, and social structure. They contain documents on subjects such as irrevocable sales, mortgage sales, waivers of lawsuits, endowments, inheritance, marriage, wills, the appointment of guardians, powers of attorney, debt relations, slave sales, and emancipation. The language and style of the documents point to the existence of a developed legal language tradition, characterized by specific patterns and established terminology. This paper focuses on irrevocable sale documents found in the 2001 publication Katalog Hivinskih kaziyskih dokumentov ХIХ - naçala ХХ vv (Catalog of Khiva Khanate qadi records from the 19th century to the beginning of the 20th century). Referred to in the catalog as “beyᶜ-i bât”, “beyᶜ-i bâtât” or “beyᶜ-i katᶜî”, these documents constitute the largest group of documents in the work. They record the purchase and sale of various properties, including land, houses, shops, stalls, and craft workshops. This paper transcribes and evaluates facsimiles of the irrevocable sale documents included in the catalog in terms of content, style, and legal terminology.

Keywords
Khanate of Khiva, the Qadi records, irrevocable sale documents, stylistic features, legal terms