Archaic Words in Risale-i Tawhid: A Text-Based Examination of Transitional Vocabulary
Özet
Bu çalışma, Eski Anadolu Türkçesinden Klasik Osmanlı Türkçesine geçiş sürecini yansıtan dinî-tasavvufi bir metin olan Risâle-i Tevhîd’deki eskicil kelimeleri metin bağlamında ele almaktadır. Amaç, metinde günümüz Türkiye Türkçesinde kullanımdan düşmüş veya sınırlı biçimde yaşayan söz varlığı unsurlarını belirlemek; bu unsurların tarihî dönemler boyunca geçirdiği ses ve anlam değişimlerini kısa etimolojik notlarla göstermek ve metinde eski-yeni eş değerlerin bir arada yaşamasından hareketle geçiş dönemi söz varlığının yapısına dikkat çekmektir. Çalışmada, Risâle-i Tevhîd’in 1594 tarihli istinsah nüshası esas alınmış; kelimelerin eskicillik değerlendirmesinde Tarama Sözlüğü, Dîvânu Lugâti’t-Türk dizini ve tarihî sözlük/gramer kaynakları (ör. Clauson, Gabain, Erdal) ile karşılaştırmalı bir yol izlenmiştir. İnceleme sonucunda aġ-, aṣṣı, degzin-, depret-düzet-, irgür-, issi, ḳaçan, key, neliksüz, ṭamu, ṭapu, ṭon, uçmaḳ, yaraḳlan-, yatlu, yigirek ve yügrüş- olmak üzere 18 eskicil unsur tespit edilmiştir. Bulgular, metinde hem Türkçe kökenli unsurların (örn. aġ-, degzin-, yügrüş-) hem de daha yeni dinî terminolojiyle birlikte yaşayan eski karşılıkların (örn. ṭamu/cehennem, uçmaḳ/cennet) bulunduğunu; bu birlikteliğin geçiş dönemi metinlerinde söz varlığı değişimini görünür kıldığını göstermektedir.
Anahtar Kelimeler
Eskicil kelime, Eski Anadolu Türkçesi, Risâle-i Tevhîd, geçiş dönemi, söz varlığı, tarihî Türkçe