Deontic Modality in Old Uyghur Turkish: Strong/Weak Obligative, Necessitive, Permissive, Imperative
Özet
Bu çalışma, kiplik kavramı çerçevesinde yükümlülük kipliğinin (deontic modality) Eski Uygur Türkçesindeki görünüm biçimlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Yükümlülük kipliği zorunluluk, gereklilik, izin ve emir alt kategorileri kapsamında ele alınmıştır. Çalışmanın kuramsal çerçevesi F. R. Palmer’ın yükümlülük kipliği sınıflandırmasına dayandırılmış; zorunluluk ve gereklilik ayrımında van der Auwera ve Plungian’ın yaklaşımı, zorunluluğun derecelendirilmesinde ise J. Bybee vd.’nin güçlü-zayıf ayrımı benimsenmiştir. Çok anlamlı işaretleyici yapıların analizi için pragmatik bir yaklaşım izlenmiş ve kiplik anlamları bağlam temelinde değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında Eski Uygur Türkçesine ait on bir eser incelenmiş; kiplik işaretleyicileri nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi tekniğiyle tespit edilmiştir. Veriler kategorisel betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, Eski Uygur Türkçesinde yükümlülük kipliği işaretleyicilerinin çok anlamlılık sergilemesi dikkate alınarak, çalışmada pragmatik bir yaklaşım benimsenmiş ve söz konusu kiplik anlamları bağlam içerisinde değerlendirilmiştir. Araştırma, Eski Türkçe döneminde kiplik alanının işlevsel açıdan geniş bir çeşitlilik sergilediğini ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kip, kiplik, yükümlülük kipliği, Eski Uygur Türkçesi